Thursday, Feb 09th
Last update05:13:41 PM GMT
کابل ( بخش خبری سلام وطندار)
عبدالرؤف ابراهیمی رییس مجلس نمایندگان، دیروز به اعضای مجلس گفت : وی با رییس جمهور دیدار نموده و آقای کرزی به او وعده داده است تا دو روز دیگر اعضای متباقی کابینه را به مجلس نمایندگان برای گرفتن رای اعتماد معرفی خواهد کرد.
آقای ابراهیمی افزود: رییس دادگاه عالی ولوی سارنوالی نیز به زودی برای گرفتن رای اعتماد به مجلس معرفی خواهند شد.
مسوده بودجه سال 1391 خورشیدی به مجلس سنا معرفی گردید.
حضرت عمر زاخیلوال وزیر مالیه روز یکشنبه هفته روان بودجهی سال مالی 1391 را به مجلس سنا معرفی...
| 1.00 |
دالــــر | = | 47.85 | افغــانـی |
| 1.00 | یــورو | = | 64 | افغــانـی |
| 1000 | کلــدار | = | 538 | افغــانـی |
| 1000 | تـومـان | = | 37.80 | افغــانـی |
سلام وطندار با توجه به اهمیت موسیقی محلی کشور و به هدف تشویق و تقویه این میراث فرهنگی تصمیم گرفته تا برنامه مصاحبه با هنرمند را در ولایات مختلف کشور ثبت نماید.
به سلسله این برنامه ها که از یک ماه به این سو براه انداخته شده، فهیم صدیقی تهیه کننده برنامه مصاحبه با هنرمند هر ماه به سه تا چهار ولایت سفر خواهد کرد تا با هنرمندانی که با مشوره رادیوهای محلی انتخاب می شوند مصاحبه کند.
سفرچهارم فهیم صدیقی به ولایت لوگر بود؛ در این ولایت موسیقی محلی که با دهل، هارمونیه، رباب ودیگر آلات موسیقی نواخته میشود و این آلات در بین مردم شهرت زیاد دارد.
در افغانستان موسیقی لوگر از جمله سبک های است که بیشتر طرفدار دارد و بعضی از هنرمندان این ولایت میگویند که موسیقی اصیل افغانستان موسیقی لوگر است.
زمانیکه ما به این ولایت رفتیم خواستیم با یکی از هنرمندان مطرح محلی گفتگو کنیم همکاران رادیو "ملی پیغام" و تعدادی از جوانان از معروف لوگری به عنوان یکی از هنرمندان محلی این ولایت نام گرفتند.
زمانیکه با معروف لوگری صحبت نمودیم او گفت به دلیل نا امنی از لوگر به کابل آمده ام ما دوباره با کابل آمدیم و معروف لوگری را باخود به لوگر بردیم. معروف لوگری که 48 سال دارد بسیار شوخ است و میگوید مردم لوگر دل زنده هستند وخودم بیشتر اوقات زنده گی ام را با خنده سپری میکنم .
آقای معروف لوگری بسیار خوش آمدید به برنامه مصاحبه باهنرمند!
تشکر از این که یادی از موسیقی لوگر کردید و از اینکه در قسمت موسیقی محلی توجه کردید کار و زحمت تمام کارمندان رادیوسلام وطندار قابل قدردانی است و مه از همه شان تشکر میکنیم .
گفته میشود که موسیقی لوگر از جمله موسیقی اصیل و دیرینه افغانستان است نظر شما در این مورد چیست و شما چی تعریفی از موسیقی لوگری دارید ؟
موسیقی لوگر موسیقی اصیل افغانستان است که موسیقی فلکلوریک لوگر به سطح تمام افغانستان مطرح است که با سرنده، رباب ، تنبور وهارمونیه نواخته میشود .
آقای معروف لوگری چی مدت زمانی می شودکه مصروف فعالیت های هنری و موسیقی هستی ؟
30 سال میشود که من می خوانم و می نوازم من 18 سال داشتم که در دنیای موسقی آمدم البته خودم با یک خانواده هنری تعلق دارم و موسیقی پیشه خانواده گی ماست خداوند پدرم را ببخشد که اکنون در جمع ما نیست و دنیا را وداع گفته است یکی از رباب نوازان مطرح لوگر بود که با حاجی درمحمد لوگری که مشهور به دری لوگری است کار میکرد که اکنون خودم هم رباب می نوازم در کنار آواز خوانی.
موسیقی لوگر بدون کدام آله موسیقی بی مزه است هه هه؟
هه هه هه(می خندد) سوالی بسیار جالب واقعا که موسیقی لوگر بدون دهل لذت ندارد و من هم تا هنوز بدون دهل موسیقی لوگر را جای ننواخته ام گرچه رباب و هارمونیه هم بسیار نقش دارد اما بدون دهل دو سره هیچ امکان ندارد .
آقای معروف لوگری شنیدیم که شما در چند فستیوال در خارج از کشور هم شرکت داشتین میشه در مورد دست آورد های تان بگوید ؟
مه تا کنون درچند فستیوال بزرگ و کنسرت های بزرگ در خارج از کشور شرکت نموده ام دست آورد بزرگی که به موسیقی لوگر داشتیم در فستیوال که در ترکیه برگزار شده بود که از هشت کشور جهان هنرمندان شان اشتراک نموده بودند ، از افغانستان هم هنرمندان مختلف شرکت نموده بودند که خانم وجیهه رستگار ، درمحمد کشمی حمید گلستانی و تعداد دیگری از افغانستان شرکت نموده بود.
در جمع هشت کشور موسیقی لوگر مقام اول را گرفت و مدال طلایی این فستیوال را من باخود به افغانستان آوردم که باید بگویم موسیقی لوگر تنها یک موسیقی به سطح افغانستان نیست بلکه به سطح منطقه وجهان است .
چی فکر میکنید در مورد موسیقی محلی لوگر که اکنون چقدر در بین جوانان از محبوبیت برخوردار است ؟
با وجود اینکه اکنون موسیقی غربی درافغانستان علاقمند زیاد پیدا کرده است اما در ولایت لوگر جوانان به موسیقی محلی بسیار علاقمند هستند به این دلیل که موسیقی لوگری بسیار مست است و زمانیکه ما به محافل خوشی شرکت میکنیم جوانان بسیار زیاد استقبال میکنند بخصوص زمانیکه سر ساز لوگر را مینوازیم و یا نغمه شیشت و خواست را.
شما در آهنگ های محلی از کدام نوع اشعار بیشتر استفاده میکنید ؟
شخصاً خودم و تعداد زیادی از هنرمندان ولایت لوگر از شعر های بایی جان استفاده میکنیم چراکه بایی جان یکی از شعران معروف ولایت لوگر است از اینکه در بعضی آهنگهای ما نام لوگر بیشتر گرفته شده است دلیلش هم همین است که ما از اشعار بایی جان استفاده میکنیم .
شما گفتیدکه بیشتر از 30 سال میشود که آواز می خوانید تا کنون چند آهنگ خوانده اید که به شکل اساسی ثبت شده باشد ؟
بیشتر از 15 پارچه آهنگ در تلویزیون ملی ثبت نموده ام و در این اواخر به تشویق همکاران رادیو ملی پیغام چهار پارچه دیگر هم ثبت نمودم اما باید بگویم که هنرمندان محلی مانند هنرمندان جوان که اکنون در شهر از شهرت خوب برخوردار هستند بیشتر بالای ثبت آهنگ های شان توجه ندارند اگر کدام موقع مساعد شد که کدام رادیو و تلویزیون آهنگ های شان را به شکل رایگان ثبت نماید از همان موقع استفاده کرده و آهنگهای شان را ثبت می نمایند .
در اخیر باز هم از شما تشکر.
سلام وطندار با توجه به اهمیت موسیقی محلی کشور و به هدف تشویق و تقویه این میراث فرهنگی تصمیم گرفته تا برنامه مصاحبه با هنرمند را در ولایات مختلف کشور ضبط نماید. به سلسله این برنامه ها که از یک ماه به این سو براه انداخته شده، فهیم صدیقی تهیه کننده برنامه مصاحبه با هنرمند هر ماه به سه تا چهار ولایت سفر خواهد کرد تا با هنرمندانی که با مشوره رادیوهای محلی انتخاب می شوند مصاحبه کند، سفر دوم فهیم صدیقی به ولایت کاپیسا بود در این ولایت موسیقی محلی که با تمبور، دمبوره و هارمونیه نواخته میشود در بین مردم شهرت داشت. زمانیکه ما به این ولایت رفتیم خواستیم با یکی از هنرمندان مطرح محلی گفتگو کنیم همکاران رادیو صدای صلح و تعدادی از جوانان ازاکرم جمال آغه نام گرفتند.
من به محل بود وباش اکرم جمال آغه رفتم که در قریه ده بالی موقعت داشت جای که همه هنرمندان محلی به خاطر دعوت به محافل خوشی منتظر میباشند. این مکان که مانند یک هوتل به نظر میرسید مردم به خاطر دعوت هنرمندان محلی برای نواختن موسیقی در محل خوشی شان به این جا میآمدند .اکرم جمال آغه که مرد خوش خلق و شوخی بود با یک پرنده اش (باشه )بیشتر اوقات خود را در همین جا میگذراند .این مرد 70 ساله که جوان معلوم می شود از آمدن ما به محل شان خرسند به نظر میرسید و استقبال خوبی کرد.
آقای اکرم جمال آغه بسیار خوش آمدید به برنامه مصاحبه باهنرمند!
تشکر از شما که به قریه ده بالی کاپیسا آمدید و امیدوار هستم با خاطرات خوش از کاپیسا برگردید.
در آغاز می خواهم بپرسم که با کدام آلات موسیقی بیشتر علاقمند هستی و بیشتر با کدام آلات موسیقی می خوانی؟
قسمیکه شما می بینید در دست من تنبور است، بسیار زیاد به تنبور علاقمند هستم و همیشه تنبور می نوازم و همراه همین تنبور میخوانم البته دیگر نوازنده ها هم هستند که با من مینوازند تبله، دهل، هارمونیه اما وقتیکه تنها میباشم با تنبور می خوانم .
چی مدت زمان می شود که شما در بخش موسیقی فعالیت میکنید ؟
در حدود چهل سال می شود که من آواز می خوانم و با موسیقی سرو کار دارم خودم هفتاد ساله هستم از اینکه همیشه با موسیقی هستم ، مردم هم مرا تشویق می کنند خوشحال هستم، غم دنیا را هم ندارم بسیار جوان معلوم می شوم.
شما بیشتر در کجا موسیقی می نوازید در محافل خوشی و یا در کنسرت ها؟
در گذشته در میله گل سرخ به مزار میرفتم و کنسرت میدادم چند بار در تلویزیون ملی هم دعوت شدم و آهنگ هایم را ثبت کردند اما در این اواخر در کاپیسا محدودیت های وضع شده که مرا بسیار رنج میدهد که آزاد دانه نمی توانیم موسیقی بنوازیم خصوصا در محافل خوشی لاسپیکر اجازه نمی دهند ممنوع شده بعضی جاها اگر بتوانیم از لاسپیکر استفاده بکنیم او هم اگر شخص عروسی کننده زور دار باشد.
آقای اکرم جمال آغه جوانی تان چگونه گذشت؟
جوانی گذشت اما خاطرات همیشه به یادم خواهد بود زمانی که تازه جوان شده بودم پیش از عروسی بسیار تب خوش و آزاد بودم. بعدا شوق نگهداری باشه را کردم که تا حالا باشه دارم گرچه حالا هم بسیار آزاد هستم مردم دوستم دارند هم حکومتی و هم مجاهدین.
اکرم جمال آغه شما بیشتر آهنگ های ساخته خود را می خوانید و یا از دیگرهنرمندان را؟
من بیشتر آهنگهای خود را می خوانم طرز خواندنم هم متفاوت است با دیگران بیشتر آهنگهایم کمپوز محلی دارم و شعر هایی را که انتخاب می کنم از شاعران مهم خود ما است.
گفته می شودکه شما چند زن دارید آیا راست است؟
بلی من دو زن دارم خانم اولم را مادرم برایم انتخاب کرده بود و خانم دوم من بالایم عاشق شده بود و مه هم عاشق شده بودم هه هه شکر هر دوی شان حیات هستند و یکجا زنده گی میکنند و هر دوی شان هنرم را دوست دارند اما اولاد هایم نه موسیقی می نوازند و نه آواز می خوانند .
سلام وطندار با توجه به اهمیت موسیقی محلی کشور و به هدف تشویق و تقویه این میراث فرهنگی مان تصمیم گرفته تا برنامه مصاحبه با هنرمند را در ولایات مختلف کشور ضبط نماید. به سلسله این برنامه ها که از یک ماه به این سو براه انداخته شده است، فهیم صدیقی تهیه کننده برنامه مصاحبه با هنرمند هر ماه به سه تا چهار ولایت سفر خواهد کرد تا با هنرمندانی که با مشوره رادیوهای محلی انتخاب می شوند مصاحبه انجام دهد.
سفر اول فهیم صدیقی به ولایت پنجشیر بود در این ولایت موسیقی قرصک در بین مردم شهرت دارد. موسیقی قرصک با کف زدن و یک دایره اجرا می شود. بعضاً این موسیقی به شکل مدرن با آلات موسیقی برقی توسط هنرمندان جوان ثبت میشود واز طریق تلویزیون ها در افغانستان به نشر میرسد.
زمانیکه ما به این ولایت رفتیم خواستیم با یکی از هنرمندان مطرح محلی گفتگو کنیم همکاران رادیو خراسان و تعدادی از جوانان از ملا عبدالله امانی نام گرفتند. ما ملاعبدالله امانی را در استدیوی رادیو خراسان که در بازارک موقیعت دارد دعوت کردیم. ملاعبدالله امانی که بیشتر مردم او را ملاصاحب صدا میزنند مرد 65 ساله ای است که ریش دراز سفید دارد او با وجود اینکه مرد برزگسالی است اما فرد بسیار خوش سخن است که جوانان را همیشه می خنداند .
آقای ملاعبدالله امانی بسیار خوش آمدید به استدیوی رادیو خراسان!
تشکر زنده باشین شما خوش آمدین به ولایت ما.
سوال: - در آغاز می خواهم بپرسم که مردم ولایت پنجشیر بیشتر به کدام موسیقی علاقمند هستند ؟
جواب: - موسیقی اصیل ولایت ما قرصک است و این موسیقی سه بخش دارد. بخش اولش مقام است دوم رباعی یا سنگردی می گویند و بخش سوم قرصک است که مردم از زمانه های سابق همین موسیقی را دوست دارند.
سوال: - موسیقی قرصک چگونه یک موسیقی است با چند نفر اجرا می شود و کدام آلات موسیقی در قرصک نواخته می شود؟
جواب: - معمولاً در قرصک ده الی پانزده نفر اشتراک می کنند. یک نفر دایره می زند و دونفر دیگر شعر گویی می کند و یا رباعی می خوانند که در آغاز مقام است بعداً سنگردی که با آواز بلند خوانده می شود بعداً قرصک، جوانان که در این حلقه اشتراک کرده اند همه کف می زنند ازینکه پنچشیر یک ولایت کوهستانی است زمانیکه مردم در کوه بخاطر شکار میروند از اینکه وقت شان خوش بگذرد قرصک میکنند و رباعی می خوانند.
سوال: - بیشتر از کدام نوع اشعار در قرصک استفاده میکنید ؟
جواب: - ما کوشش می کنیم در قرصک اشعاری را استفاه کنیم که اطفال و جوانان را به علم و معرفت سوق دهد شعر های حماسی می خوانیم و همچنان بعضی دو بیتی های عام فهم .
سوال: - ملا صاحب شما برای اولین بار که قرصک خواندید کدام زمان بود و کدام شعر، به یاد دارید ؟
جواب: - بلی من فارغ لیسه نادریه هستم در حدود چهارده سال داشتم و متعلم بودم که آواز خوانی را شروع کردم کدام استادی در این بخش ندارم و اولین شعر را که خواندم کاملاً به یادم است.
زه اندوه غم عشقت دلم سیماب میگردد
شرار آتش عشقت به جانم تاب می گردد
ز سودای غمت هر شب به بستر ناله ها دارم
کجا در بستر و بالین به چشمم خواب می گردد
سوال: - ملا صاحب بیشتر مردم علاقمند کدام آهنگ شما هستن و بودن ؟
جواب: - در گذشته ها بیشتر جوانان به قصه های پهلوانی حضرت بهترین عالم (ص) همرای شیر خدا قصه نجات دادن چوچه های سیمرغ از چنگ اژدار در پشت کوه قاف توسط حضرت علی (ک) و در دوران مقاومت مردم بیشتر به اشعار انقلابی علاقمند بودند.
تشکر یک جهان ملا صاحب!
از شما هم بسیار زیاد تشکر که به این ولایت آمدید.
دغه لوبغاړي به دافغانستان په استازیتوب په بیلا بیلو میترو واټن سیالیو کی دخپلو سیالانو په مینځ ولوبیږي .
دافغانستان دالمپیک ملي کمیټې درسنیو برخې مسوول ښاغلي عبدالمحبوب سروري سلام وطندار راډیو سره په خبرو کی وویل چی دافغانستان د ځغاستې یا اټلاټیک خفیفه لوبغاړي دایران په کوربتوب په شلم پړاو فجر جام نړیوالو سیالیو کی دګډون په موخه ددغه هیواد په لور وخوځیده .
دښاغلي سروري په وینا چی پدی سیالیو کې به دافغانستان لخوا په 60 میتره ، 400 میتره ، 800 میتره او 1000 میترو واټن کی لوبغاړي داتلولۍ لاسته راوړلو په موخه ولوبیږي .
نوموړي زیاته کړه چی افغاني لوبغاړي به د خنډونو او ټوپ اچونې په ځغاسته سیالیو کی هم خپلې وړتیاوی وښایی چی دروانی عیسوی فیبرورۍ میاشتې له 4 مې نیټې څخه تر 6 مې نیټې پورې په ایران کی ترسره کیږي .
یاده دلوبډله به دغلته په لسم پړاو فجرجام سیالیو کی دافغانستان په اسازیتوب لوبی ترسره کړي .
دافغانستان دالمپیک ملي کمیټې درسنیو برخې مسوول ښاغلي عبدالمحبوب سروري سلام وطندار راډیو سره په خبرو کی ووېل چې دغه سیالۍ به دایران په پلازمینه تهران کی ترسره شی چی پکښی به دنړۍ بیلا بیلو هیوادونو څخه لوبغاړي په بیلا بیلو ورزشي رشتو کی لوبی ترسره کړي .
دافغانستان لخوا 5 ښځینه لوبِغاړې ، یو روزونکې او یو هم د دی فدراسیون مشرله لوبډلې سره مل دی چی له کابل څخه ایران ته ولاړه .
دښاغلی سروروي په وینا چی دغه سیالۍ به دروانی عیسوی فیبرورۍ میاشتې له 4 مې نیټې څخه تر 6 مې نیټې پوری ددریو ورځو لپاره په ایران کی ترسره شي .
دافغانستان کرکټ بورډ اجرايئوي مشر نسيم الله دانش وايي چې دپاکستان کرکټ بورډ ورسره منلې ده چی د 3 شل اوریزه لوبو لپاره به دافغانستان ملی لوبډلې کوربتوب وکړي .
دا پداسی حال کی ده چې دروانې مياشتې په لسمه نيټه به دافغانستان او پاکستان کرکټ ملی لوبډلو ترمینځ دعربی اماراتو په شارجه کرکټ نړیوال لوبغالي کی یو ورځنۍ نړیواله لوبه هم ترسره شي .
افغان کرکټ بورډ وایی چی دپیښور کرکټ ټیم څخه یی دیو ورځنیو سیالیو سیریزپه ګټلو دپاکستان ملی لوبډلې خلاف ښه چمتووالې نیولې دې اوهمدارنګه دلوبې دپیل 4 ورځې وړاندې به دکرکټ ملی لوبډلې نوی روزونکې کبیرخان هم له ملي لوبډلې روزنه ترسره کړي .
دښاغلي دانش په وینا چې تمه کیږی په عربی اماراتو کې دپاکستان کرکټ ملی لوبدلې تکړه پخوانی لوبغاړې عامرسهیل او وقاریونس چی اوسمهال دپاکستان او انګلستان ترمینځ دسیالیو په ترڅ کی په کمینټري بوخت دې هم افغان کرکټ ملی لوبډلې سره خپلې تجربی شریکې کړې.
ښاغلي دانش زیاته کړې ده چې پاکستان کرکټ بورډ ورته ورته ژمنه ورکړې چې دپاکستان او افغانستان کرکټ ملی لوبډلو ترمینځ به ددریو شل اوریزه لوبو کوربتوب هم په لاهور نړیوال لوبغالي کی وکړي خو تراوسه پوری د سیالیو کره نیټه معلومه نده .
ټاکل شوی ده چی د 14 کلنو فوټبال سیالیو فیسټیوال دا ځل دپاکستان په کوربتوب ترسره شی چی افغان فوټبال فدراسیون سیالیو ته دورتګ په موخه په اداري کارونو او دلوبډلې په تمریناتو بوخت دې .
دافغانستان فوټبال فدراسیون دتخنیکی چارو مسوول او ځوانانو فوټبال ملی لوبډلوروزونکي طاهر رووفی سلام وطندار راډیو سره په خبرو کی وویل چې دغه لوبډله اوسمهال په خپلو تمریناتو بوخته ده او دسیالیو لپاره به پوره چمتو شي .
دښاغلي رووفی په وینا چې ددی وړاندی 4 کاله سرپه سر دغه دځوانانو فوټبال لوبډلو فیسټیوال په ایران کی ترسره شو او دا لومړې ځل دی چی پاکستان به ددی سیالیو کوربتوب وکړي چی ددریو کلونو وروسته به ددوې په هڅو افغانستان د 14 کلنو ځوانانو دفوټبال لوبډلو فیسټیوال دکوربتوب ویاړ ترلاسه کړي .
دهغه په وینا چی پدی سیالیو کې به د 8 سویلی اسیا فوټبال لوبډلوترڅنګ دایران فوټبال لوبډله هم ګډون ولري.
پدغه ولایت کې دڅوو ورځو راهیسی روانې د دباسکټبال لومړي لیګ سيالۍ دبیګ بیرز لوبډلې په اتلولې سره پاي ته ورسيدي .
دترلاسه شویو معلوماتو له مخې ددی سیالیو په وروستۍ لوبه کی دبیګ بیرزلوبډلې وکولای شول چی خپله سیاله اریای امنیه قوماندانۍ لوبډله له ماتی سره مخ کړي او لومړې مقام خپل کړي .
بیګ بیرز لوبډلې دیوی په زړه پوری او دوه اړخیزی لوبی وروسته وکولای شول چی په پای لوبه کی خپله سیاله 71 د 66 امتیازونو په وړاندې له خپلې مخې پورته کړي.
دغه سیالۍ دهرات دمرکز او ولسوالیو د 12 لوبډلو په ګډون د هرات په میرویس صادق ورزشی جمنازیوم کی پیل شوې وې.
همدارنګه دسیالیو په پای کی اریا لوبډلې دوهم او دتابان لوبډلې بیا دریم مقام ترلاسه کړ .
همدارنګه دلوبو په پای کې د سمندر لوبډلې ته دسیالیو د اخلاقو کپ ورکړل شو .
دیادونې وړ ده چی ددی سیالیو موخه دهرات ولایت څخه دافغانستان دباسکیټبال ملی لوبډلې ته دغوره لوبغاړوپیژندل وو چې ددی سیالیو ګټوونکې بیګ بیرز لوبډله به دکب په میاشت کې دافغانستان په کچه دباسکیټبال په سیالیو کی هم ولوبیږي.
ویل کیږی چی اوس مهال دافغانستان په بیلا بیلو نارینه، ښځینه ، لویانو ، ځوانانو او تنکیو ځوانانو دباسکیټبال په ملی لوبډلو کی د هرات ولایت 26 تنه د 5 ښځینه لوبغاړو په ګډون برخه لري .
افغان ولسمشر حامد کرزي افغانو ښځو ته په نوې کابینه، سفارتونو او د دولتي ادارو په نورو لوړو پُستونو کې د ځانګړې ونډې ورکولو ژمنه وکړه.
د افغانستان د ښځو ټولنې شاخوا ۸۰ غړو د۱۳۹۰ لمریز کال د مرغومي په ۲۱ مه له افغان ولسمشر حامد کرزي سره په ارګ کې ځانګړې کتنه درلوده.
په دې کتنه کې د ښځو حقونو د دفاع فعالینو پر دې ټینګار وکړ چې د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي عاملین دې مجازات او په لوړو د ولتي پُستونوکې دې د ښځو ونډه پراخه شي.
په ولسي جرګه کې دکابل استازې شینکۍ کړوخیل وايي چې په دې غونډه کې له افغان حکومت څخه وغوښتل شول چې په نوې کابینه کې ښځو ته څلور وزارتونه، پنځه معینیتونه، پنځه سفارتونه، د سترې محکمې په عالي شورا او د سولې په عالي شورا کې لازیاته ونډه ورکړل شي.
مېرمن کړوخیل وايي: افغانې ښځې دا وړتیا لري چې په بهرنیو هېوادونو کې د سفارتونو چارې پرمخ بوځي او د والیانو په توګه دندې ترسره کړي.
هغې زیاته کړه چې دوي افغان ولسمشر ته وړاندیز وکړ چې په بهرنیو هېوادونو کې د افغنستان له ۶۵ سفارتونو او نمایندګیو څخه دې پنځه سفارتونه او د افغانستان له ۳۴ ولایتونو څخه دې د څو ولایتونو مشري ښځو ته ورکړل شي.
د آغلې کړوخیل پروینا: ولسمشرکرزي، ډاډ ورکړ چې افغانو ښځوته به په نوې کابینه، سفارتونو او د دولت په نورو اداروکې ځانګړې ونډه په پام کې ونیسي.
" زمونږ د غوښتنو لومړی ځواب همدا ؤ چې افغان ولسمشر د علماؤ له شورا سره زمونږ د ناستې زمینه برابره کړه چې د علماؤ شورا زمونږ سره هم غږي وښوده او د همکاریو ژمنه یې وکړه چې دا مونږ ته یوه لویه لاسته راوړنه وه او مونږ هیله مندې یو چې افغان ولسمشر زمونږ نورو غوښتنو ته هم مثبت ځواب ووايي او خپلې ژمنې عملي کړي."
آغلې کړوخیل وايي چې له ولسمشر کرزي سره د ښځو حقونو د فعالینو په کتنه کې په فاریاب، پکتیا، بدخشان، نیمروز او بغلان ولایتونوکې د کورني تاوتریخوالي له امله د ځینو وژل شویو ښځو عکسونه حامد کرزي ته ښکاره او له هغه څخه وغوښتل شول چې د ښځو پروړاندې د تاوتریخوالي عاملین مجازات کړي.
حامدکرزي د ښځو حقونو د دفاع فعالینو سره د کتنې پرمهال د ښځو پر واندې تاوتریخوالی یو ستر انساني ناورین وباله او ډاډ یې څرګند کړ چې له دې وروسته به دا موضوع جدي ونیسي او د دغه ناوړه عمل ترسره کوونکي به د قانون منګولو ته وسپارل شي.
مېرمنکړوخیل زیاته کړه: " افغان ولسمشر د ښځو له شبکې څخه وغوښتل څو په د کورنۍ په قانون کې کوم اصلاحات چې د مدني ټولني او حقوقي اوقضايي بنسټونو راوستي ؤ هغه باید د عدلیې وزارت په کلني پلان کې شامل شي څو پردې قانون کار وشي او د ښځو پروړاندې د تاوتریخوالي د منع قانون په ښه توګه په ټولنه کې تطبیق شي څو له دې لارې هم د ښځو پروړاندې د تاوتریخوالي مخه ونېول شي."
دغه راز، د مریم لوړو زده کړو مؤسسې مشرې مېرمن شهلا رشید وايي چې ښځي د ټولنې نیمايي برخه جوړوي خو د هغوي حقونو ته پاملرنه، نه کیږي.
مېرمن رشید وايي: که څه هم افغان ولسمشر ټینګه ژمنه کړې چې هرو مرو به ښځو ته د هغوی حقونه ورکوي خو دوی هیله منې دي چې دا ژمنې عملي بڼه غوره کړي او ښځې پر لوړو پُستونو د وړتیا له مخې وګمارل شي.
هغې زیاته کړه: " مونږ په دې تېرو لسو کلونو کې ولېدل چې روابط پر ضوابطو ترجیع ور کول کېږي که چیري په آزاده ټاکنو کې ښځو ته ونډه ور کول شي چې لوړو پُستونو ته لاره و مومي دوي کولاي شې په ټولنې کې خپل رول په ښه توګه ترسره کړي او نورې لوړې څوکۍ هم ترلاسه کړي."
دا لومړی ځل نه دی چې دافغانو ښځو ټولنه له ولسمشر څخه د خپلو حقونو دترلاسه کولو او پر دولتي لوړو څوکیو د دوي د ګمارلو غوښتنه کوي.
د ښځو حقونو ځيني فعالیني که څه هم وايي چې په تېرو لسو کلونو کې دښځو د حقونو په برخه کې ژمنې ډيرې شوې خو عمل بیخي کم پرې شوي خو بیا هم د هیله مندۍ څرګندونه کوي چې وروسته تردې په دې برخه کې شوې ژمنې عملي بڼه غوره او په لوړو پُستونو کې ښځي د وړتیاؤ له مخې وګمارل شي.
موسسۀ بين المللى حمايت از اطفال (Save the children) مىگويد که در نظر دارد تا برنامۀ آگاهى دهى از مراقبتهاى طفل و مادر را، درهمکارى با وزارت صحت عامۀ افغانستان به سطح کشور وسعت دهد.
این در حالی است که يک سروى وزارت صحت عامه که به تاريخ ٩ قوس اعلام شد، نشان مىدهد که در افغانستان در هر يک هزار طفل زيرسن دو سال، ٧٧ تن و در هر يک هزار طفل زيرسن پنج سال، ٩٧ تن می میرند.
این سروی همچنان نشان مىدهد که در بين هر يک صد هزار مادر، ٣٢٩ تن در زمان ولادت فوت می کنند؛ درحالیکه ده سال قبل در هر يکصد هزار مادر، ١٦٠٠ مادر جان خود را از دست میداد.
داکتر حليمه"عزيزى" مسوول بخش تحقيق و نوآورى موسسۀ بين المللى حمايت از اطفال (Save the children) بتاریخ 15 دسامبر درنشست آگاهى دهى مراقبت طفل و مادر، به شمارى از زنان در کلينيک صحى ولسوالى گلدرۀ کابل گفت: هنوزهم آگاهى مردم در مورد مراقبت از طفل و مادر در سطح پايين قرار دارد.
به گفتۀ خانم عزیزی: شمارى فامیل ها اجازه نمی دهند که مادران در زمان حمل و ولادت به مراکز صحى مراجعه کنند و مراقبت هاى نوزاد بعد از تولد نيز به شکلى که لازم است، صورت نمی گیرد.
به گفته وی، هنوز در شماری از خانواده ها عقیده های خرافاتی وجود دارد که سبب مرگ و میر اطفال و مادران می گردد.
" هنوز هم بعضی ها زیرناف طفل هنگام قطع کردن آن " تپی سرگین" را میماند و به این عقیده اند که طفل شان در آینده مالدار شود و بعضی ها در زیر ناف طفل "سکه" را میمانند که در آینده پولدار شود و همچنان در ناف طفل دختر پودر "سرخی" میاندازند که لبانش سرخ بیاید و در ناف بچه " سرمه" می اندازند که لبانش تیره بیاید."
مسوول بخش تحقيق و نوآورى موسسۀ بين المللى حمايت از اطفال خاطرنشان ساخت که موسسۀ يادشده، جهت رفع اين مشکلات در همکارى با وزارت صحت عامۀ افغانستان، برنامۀ مصوونيت طفل و مادر را در سال ١٣٨٨ آغاز نموده و هنوزهم ادامه دارد.
داکتر حليمه "عزيزى" گفت که اين برنامه، تا حال در ولسوالى گلدرۀ کابل، در مرکز جوزجان و ولسوالى چهارباغ فارياب به شکل امتحانى عملى شده، که در جريان آن از بين زنان محل، در مجموع ٦٨ کارمند اجتماعى، تحت آموزش قرارداده شده است.
حليمه علاوه کرد که اين ٦٨ تن، در مناطق مربوطۀ خود ٣٦٠٠ زن ديگر را در مورد چگونگى مراقبت هاى طفل و مادر، معلومات داده اند.
به گفتۀ وی، افزايش مراجعۀ مادران حامله به مراکز صحى در اين مناطق، نشان مى دهد که برنامۀ يادشده موثر بوده و سطح مرگ ومیر مادران و کودکان کاهش یافته است.
" قبلاٌ از این حدود 20 در صد زنان در مراکز صحی از سوی داکتران و افراد مسلکی زایمان می که حالا این رقم در مناطق تحت پوشش برنامه آموزشی مراقبتهای طفل و مادر؛ این موسسه به 73 فیصد افزایش یافته است."
سيماگل باشنده ولسوالى گلدره و يکتن از کارکنان اجتماعى که در اين برنامه آموزش ديده با ابراز خوشی می گفت: با را اندازی این برنامه سطح آگاهی مردم منطقه در قسمت مراقبتهای پیش و بعد از ولادت و مصوونیت طفل و مادر بلند رفته است.
" قبلاٌ مادران در جای ناپاک ولادت می کرد و ناف اطفال با دست های ناپاک قطع میشد، وقتی میکروبی میشد باز خاکستر"بورو" را میانداختند اگر دست و پای طفل کج میشد و از دهنش قف سر میکرد باز می گفتند که صدای پاک ناپاک شده یکی میگفت که پوست ناپاک است "سوبیان" داره و یا وقتی خون ریزی مادر زیاد میشد هنوز گرمانه برایش میداد و میگفتند که خوب است که خون ناپاک دور شود."
سيماگل افزود که وى و ساير کارکنان اجتماعى، خانه به خانه براى زنان منطقه در مورد مراقبت هاى طفل و مادر در زمان حمل ، پیش و بعد از ولادت معلومات مىدهند.
وى علاوه کرد که اين وظيفه را در مقابل يک مقدار پول انجام مى دهند؛ اما هدف شان خدمت به مردم است.
هدیه یک تن از کارکنان صحیموسسۀ بين المللى حمايت از اطفال است که از دو سال بدین سو بطور رسمیدر ولسوالی گلداره در قسمت مراقبت های طفل ومادر به زنان آموزش میدهد.
به گفتهی خانم نبیله، آمادگی های قبل و بعد از ولادت ، ولادت های نارمل و غیر منارمل از جمله موضوعات است که برای رضا کاران به مدت چهار روز و برای کار کنان صحی به مدت 15 روز آموزش داده می شود.
" تا کنون در سه دوره آموزشی به تعداد 65 زن رضا کار و 18 کارمند صحی آموزش دیده اند و 16 تن تن رضا کاران فعلاٌ تحت آموزش اند."
نبیله یکتن از اشتراک کنندگان نشست آگاهى دهى در مورد مراقبت طفل و مادر در ولسوالی گل درۀ کابل گفت: گرچند پیش از این در مورد مراقبت های طفل و مادر چیزی نمی دانست اما حالا میتواند در این مورد با زانان دیگردر قریه نیز کمک کند.
" ما که آمدیم اینجه بسیار چیز ره یاد گرفتیم که حالی میتانیم هم خود و هم طفل خود ره از طلف شدن نجات دهیم و حتی در قریه به دیگران هم کمک می تانیم."
مسوول بخش تحقيق و نوآورى موسسۀ بين المللى حمايت از اطفال میگوید که مراجعۀ مادران حامله در هنگام حمل، ولادت و بعد از آن اثرى مستقيم در کاهش مرگ و مير طفل و مادر دارد؛ زيرا در مراکز صحى، وضعيت صحى مادر و طفل، تحت معاينه قرار مىگيرد و مشکلات صحى آنان از طريق تداوى لازم، برطرف مىشود.
منبع می افزاید،موسسۀ بين المللى حمايت از اطفال در نظر دارد که برنامۀ مصوونيت طفل و مادر را به دليل موثريت آن، به سراسر کشور وسعت دهد.
گرچند علاقمندی مردم به صنایع دستی زنان نسبت به قبل افزایش یافته اما جای مشخص برای فروش این تولیدات وجود ندارد.
شماری زیادی از زنان صنعت کار میگویند: با گذشت هر سال کار تولید و فروش صنایع د ستی بهبود مییابد اما بخاطر وسعت دادن کار، جای مشخص برای فروش تولیدات شان وجود ندارد.
آنان میگویند، گاه گاهی که از سوی وزارت امور زنان و دیگر نهاد ها نمایشگاهای کوتاه مدت تدویر میشود؛ آنان میتوانند تولیدات خود را به نمایش گذاشته و از این طریق مشتری پیدا کنند.
زنان تولید کننده صنایع دستی، از دولت میخواهند تا برای فروش تولیدات شان یک جای مشخصی را فراهم کند.
چندی پیش درمحوطهی وزارت امور زنان برای تولیدات صنایع دستی زنان افغان یک نما یشگاه تدویر شده بود.
به گفته مسوولین وزارت زنان، در این نمایشگاه حدود 60 خانم تجارت پیشه سهیم شده بودند و در 30 غرفه صنایع دستی خود را بنمایش گذاشتند.
من هم سر زدم به این نمایش گاه و با چند تن از صنعت کاران که تولیدات خود را به نمایش گذاشته بودند مصاحبه نمودم .
شیما شفق "سادات" مسوول انجمن صنایع دستی مدینه که در بخش حکاکی سنگ های قیمتی کار میکند، میگوید که در این اواخر علاقمندی مردم به صنایع دستی کشور زیاد شده اما جای مشخص برای فروش تولیدات ندارند.
" ما میخواهیم که یک مرکز دایمی برای فروش تولیدات خود داشته باشیم، حالا ما سه یا چهار روز در یک نمایشگاه تولیدات خود را به نمایش میگذاریم تا مردم بلد می شوند ما دوباره میرویم."
بی بی شیرین" اکبری" مسوول انجمن قالین بافی؛ صنایع دستی زنان افغان، تدویر نمایشگاها را در قسمت دست رسی به بازار های خارجی موثر خوانده میگوید با تدویر چنین نمایشگاها مشتریان زیادی پیدا میکنند.
وی نیز نبود بازار مشخص را بزرگترین مشکل فراه راه پیشرفت فعالیت زنان که در بخش صنایع دستی کار میکنند خواند.
" حدود 200 خانم بیوه و بیچاره با ما کار میکنند که تولیدات صنایع دستی شان همه درخانه سر به سره میشه چون بدون بازار مشخص برای خانم ها، اجازه ندارند که از خانه برایند و ما منتظر میمانیم تا بعد از دو یا سه ماه یک نمایشگاه تدویر شود تا ما تولیدات شانرا به فروش برسانیم."
سارا " پیغام" رییس شرکت صنایع لباس دوزی "پیغام عزیزی" با ابراز خوشی از پیشرفت کار خود میگوید که در حال حاضر اکثر تولیدات شان به خارج از کشور صادر میشود.
وی یگانه مشکل رشد وتوسیع تجارت خود را نبود بازار مشخص میخواند و از دولت خواهان کمک در این زمینه شد.
" کار ما فعلاٌ بسیار خوب است ویگانه مشکل ما نبود جای مشخص است مثلاًٌ ما منتظر نمایشگاه میباشیم و از دولت میخواهم که مانند باغ زنانه یک جای مشخص برای ما بسازد."
مسوولین وزارت امور زنان میگوید: برای بازار یابی تولیدات صنایع دستی زنان این وزارت با همکاری دیگر ارگانها و دونرها، از آغاز سال روان تا کنون بیش از 15 نمایش گاه را در 34 ولایت کشور تدویر کرده است.
لیلما فرمولی مدیر عمومیانکشاف پروژه های حرفوی و تشبثات خصوصی وزارت امور زنان، تدویر چنین نمایشگاه ها را در قسمت تبادل افکار بین زنان تجارت پیشه وصنعت کارموثر خوانده وگفت: تدویر این نمایشگاه ها فرصت خوبی برای بازار یابی صنایع دستی زنان افغان است.
" این یک فرست است که برای خانم ها داده میشه تا خانم هایکه در خانه کار میکنند در چنین نمایشگاها تبادل افکار صورت میگیرد و زمینه های خوبی برای شان مهیا میشوند تا اینکه ارتباطات کاری پیدا کنند و برای تولیدات خود بازار فروش پیدا کنند."
به اساس معلومات وزارت امور زنان، نبود آموزش مسلکی صنعت کاران در بخش دیزاین و طراحی سبب شده که فروش تولیدات صنایع دستی زنان افغان در بازار های داخلی و خارجی بصورت بهتر روند صعودی را نه پیماید.
مدیر عمومی انکشاف پروژه های حرفوی و تشبثات خصوصی وزارت امور زنان میگوید که این وزارت تلاش دارد تا برای این مشکلات راه حل های مسلکی جستجو کند.
له کوژدې څخه مخکې د هلک او د هغه د کورنۍ په هکله د اړینې پیژندګلوۍ په برخه کې د بې غورۍ له امله یوې ځوانې نجلي خپل ژوند له لاسه ورکړ.
دشګوفې په نامه دغې ۲۲ کلنې نجلې چې د کابل د تعلیم او تربیې پوهنتون محصله او د وطن په نامه د خصوصي ټلویزون کارکونکي وه ، تېره میاشت یې د زهرو په خوړلو سره خپل ژوند ته د پای ټکی کېښود.
د شګوفې مور مېرمن " صفیه" وایې: شګوفې ته د خپل کوژدن یا نامزاد له خوا په زور د واده کولو، تیښې ، جنسي تیري او د کورنۍ غړو د وژلو په ګډون ډول ډول تهدیدونه ددې لامل شول څو هغه ځان وژنه وکړي.
د شګوفې د مور پر وینا: دوي مخکې له دې چې خپله لور نامزاد کړې، د هغې د خواست ګار او د هغه د کورنۍ په هکله اړینه څیړنه ؛ نه وه کړې بلکه د خپلې لور کوژده یې د خپلوانو د پیژندګلوۍ له مخې کړې وه.
مېرمن صفیه وايي: د وخت په تېردو سره روښانه شوه چې له دوي سره دوکه شوې او څرنګه چې د هلک د فردی او ټولنیز شخصیت، د هغه شخصي ژوند او د هغه د کورنۍ په هکله معلومات ورکړل شوي ؤ، هیڅ یوه حقیقت نه درلود.
د شګوفې مور له سلام وطندار راډیو سره د یوې ځانګړې مرکې په ترځ کې را ته وویل چې د لور خواست ګارۍ مې؛ زما د کاکا لور د خپلې اندرور زوي ته کړي وه.
هغې زیاته کړه: " د کاکا لور مې " آمني" ویل چې دغه هلک انجنیر دی، په کابل کې کور لري، ښه شتمن کس دی، مور او پلار یې ډاکتران دي چې اوس په چین کې دي،خور یې هم ډاکتره ده او ورونه یې هم ډاکتران او انجنیران دي ، خپله مستقل ژوند لري او ټوله کورنۍ یې پوه او با تحصیله ده مونږ هم خوښ شو او خپله لور مو ورکړه، چې بیا وروسته د وخت په تېردو معلومه شوه چې دغه کس بله ښځه درلوده، نه یې زده کړه درلوده او نه یې کور درلود او نه هم شتمنې او کلي وال خلک ؤ."
دشګوفې مور وايي چې خپله لور یې پرته له دې چې د هلک او د هغه د کورنۍ په هکله اړینې څيړنې وکړې هغه یې د خپلې کاکا لور په پيژندګلوۍ کوژده کړې وه.
مېرمن صفیې زیاته کړه، کله چې یې لور له دې دوکه بازیو خبره شوه او دا چې نامزاد یې بله ښځه هم لري نو یې د خپلې کوژدې د فسخه کېدو غوښتنه وکړه چې د خپل کوژدن له تهدید آمیزه غبرګونونو سره مخ شوه.
د هغې پروینا: " کله چې شګوفې له خپل نامزاد څخه د کوژدۍ د فسخه کېدو غوښتنه وکړه هغه د پوهنتون او دفتر په لاره کې ورته ګواښونه کول چې زه دې تښتوم، یادې وژنم، یا درته تېری درباندی کوم اویا دې هم کورنۍ تباه کوم، دوه ځله یې زمونږ پرکور وسله وال کسان راوستل او غوښتل یې چې نجلي وتښتوي بیا مونږ حقوق بشر او د کابل ولایت کورنۍ محکمې ته مراجعه وکړه چې هلته یې دوي هم را غوښتي ؤ او ورته یې وویل چې سبا ستاسو وروستۍ فیصله کیږي او نامزادي به فسخ شي نو په لاره کې یې بیا نجلي تهدید کړې وه ، هغې د شپې مرګ موش خوړلي ؤ او په شفاخانه کې مړه شوه."
د کابل ښار د شپږمۍ حوزې آمر جلیل " شمال " وايي چې پر شګوفې هم د نامزاد له خوا په زور د واده کولو فشار راغلی ؤ او هم یې کورنۍ غوښتل څو له هغه کس سره واده وکړي.
خو د شپږمۍ امنیتي حوزې آمر د شګوفې د پلار پر کور هر ډول وسله وال یرغل په کلکه ردوی او وايي چې د نجلي کورنۍ غوښتل څو خپله لور د پیسو په مقابل کې معامله کړي او اوس غواړي چې دغه قضیې ته بله بڼه ورکړي.
" دا چې وايي وسله والو کسانو زمونږ پر کور یرغل کاوه، دا ددې لپاره چې غواړي دغه قضیه له ځانه رد کړي او پر بل چا تور ولګوي . هغې سیمې ته وسله وال کسان نه ورتلاي شي او نه هم څوک تهدید کولای شي. اصلاً ګرم خپله د نجلي پلار ، مور او کاکا دي چې غوښتل یې هغه معامله کړي ، ویې پلورې او ددغه نجلي کوژده د هغې کورنې په خپله خوښه کړې وه."
په کابل کې د بشري حقونو خپلواک کمیسیون د سیمیز د فتر د ښځو حقونو د څانګې مشرې مېرمن قاضي پروین بیا شګوفې او د هغې کورنې ته د هغې د کوژدن له خوا د شویو تهدیدونو په هکله وايي چې دغه شکایتونه د دوي په دفتر کې هم ثبت شوي ؤ.
د مېرمن پروین پروینا: د شګوفې کوژده د هغې د کورنې په خوښه او پرته له مخکینۍ پیژندګلوۍ څخه شوې وه چې شخصاً خپله د نجلي رضایت پکې مطرح نه ؤ.
قاضي پروین زیاته کړه: "دې قضیې ته تل په شک او تردید سره کتل شوې ؤ ځکه چې د دغې نجلې نامزاد د هغې د خوښۍ کس نه ؤ او همیش یې ورته دروغ ویلي ؤ. کله چې یې مونږ ته مراجعه وکړه ، مونږ مېرمنې ته مشوره وکړه چې د قضیې جنايي مسله په پولیسو پورې اړه لري چې باید هغوي یې تعقیب کړي او څارنوالۍ ته ولاړه شي او اتهام مشخش دی چې پرچا لګیدلی او د قضیې حقوقي برخه د کابل ولایت حقوقي څانګې ته راجع شوه چې موضوع تر څيړنې لاندې نېول شوې وه او وروسته له دوهم جلب څخه چې هلک محکمې ته حاضریږي جلي د لارې په اوږدو کې په قتل او تېښتونې تهدید وي او دومره تر فشار لاندې راځي چې بلاخره ځان وژني."
د شګوفې کورنۍ وايي: وروسته له هغې چې لور یې ځان وژنه وکړه مور او پلار یې دواړه د ۱۳ ورځو لپاره په بند کې تېرې کړي.
د بشري حقونو خپلواک کمیسیون د چارواکو پروینا: د شګوفې نامزاد او د هغه ورور چې دواړو د نوموړې د تهدید ولو په قضیه کې لاس درلود، دا مهال په بند کې دي او قضیه په څارنوالۍ کې تر څیړنو لاندې ده.
شماری از دختران به آموزش در بخش هنر حکاکی و صعنت زیور سازی علاقه نشان داده و زنان صنعت کار نیز در این بخش از رونق یافتن کار شان خبر میدهند.
امروز شماری از زنان در کار گاه های خصوصی از سنگ های قیمتی کشور در نقره، زیورات زیادی چون لاکت، انگشتر، گوشواره و غیره را نهایت با نقش و نگار میسازند.
شیما شفق "سادات" مسوول انجمن صنایع دستی "مدینه" که با بیش از 20 تن زنان دیگر در بخش حکاکی سنگ های قیمتی کار می کند، میگوید: کارشان نسبت به سالهای گذشته رونق یافته واکثر مشتریان تولیدات ایشان را به گونهی تحفه به خارج از کشور صادر میکنند.
به گفتهی وی ،در این اواخر مردم به کار دستی ارزش بیشترمیدهند به دلیل اینکه در کار دستی نشان دهنده فن وسلیقه کارگراست و مردم به آن به دیده قدر مینگرند.
" ما از سنگ های افغانی در ساخت زیورات استفاده می کنیم. فروشات ما فعلاٌ خوب است در اوایل هم وطنان ماچندان علاقمندی به خرید زیورات افغانی نداشتند اما حالا زیاد علاقمند شدند و حتی بخاطر تحفه به خارج روان می کنند."
مستوره مسوول شرکت "خورشید تابان" که به مدت 18 ماه در بخش زرگری آموزش د یده حالا به حیث استاد با 12 خانم دیگر کار میکند.
وی میگوید که به هزینهی 12 هزار دالر کارخانهی زرگری را آغاز کرده و در تولیدات شان بیشتر از نقره و سنگ های قیمتی کشور استفاده می کنند.
مستوره با ابراز خوشی از روند کار خود میگوید: " کار ما بسیار خوب شده ، ما از نقره و سنگ های قیمتی کشور در ساخت دست بند ، گوشواره ، لاکت وانگشتر استفاده می کنیم ، تمام دیزاین ها از خود ما است وبیشتر مشتریان ما خانم ها هستند."
انستیتیوت بنیاد فیروزکوه؛ یکی از مراکز آموزشی هنرها و صنایع دستی افغانی است که شماری از دختران در بخش زرگری و حکاکی تحت استادان تجربه کار به مدت 3 سال بطور مسلکی آموزش میبینند.
دانش آموزان؛ صنعت زیور سازی را یکی از هنرهای سنتی و باستانی کشور میدانند که اهمیت مادی و فرهنگی دارد.
آنان هدف اساسی کارشان را احیای دوباره ی هنرهای سنتی افغانی می خوانند که طی 3 دهه جنگ در کشور به انحطاط روبرو شده بود .
روهینا دانش اموز سال دوم هنر زیورسازی در انستیتیوت فیروز کوه می گوید که از دوران طفلیت علاقمندی خاصی به این رشته داشت که حالا به حمایت فامیل اش توانسته به آرزوی خود که آموزش در این رشته بود ، برسد.
وی زرگری را که یک صنعت ظریف کاری است، بهترین کار برای زنان خوانده می گوید: " افغانستان یک کشور صنعتی است و معادن گران بهای که در افغانستان وجود دارد ما میتوانیم از آن استفاده کنیم ویکی از بهترین کارها برای دختران وزنان هم، هنر زرگری است که میخواهم از این طریق هم به خود و هم به کشور خود خدمت کنیم."
کامله "رحیمی" یکی دیگر از دانش آموزان بخش حکاکی و زرگری انستیتیوت فیروز کوه می گوید که تحت نظر استادان مسلکی در سه بخش نگین سازی ، موره سازی وموزایک آموزش میبینند.
کامله می گوید که با فارغ شدن از این انستیتیوت می خواهد به کارش در این رشته ادامه داده و غرض رشد این صنعت آموزه های خود را با د یگرهموطنان خود شریک سازد.
" می خواهم این هنر را خوب یاد بگیرم و در آینده با دیگر خواهران و برادران خود کار کنم چراکه افغانستان معادن زیاد دارد و ما باید از داشته های خود در صنعت کشور استفاده کنیم."
عبدالوحید "خلیلی" رییس انستیتوت هنرها و معماری افغانی بنیاد فیروز کوه میگوید: این انستیتوت در چهار بخش هنرهای باستانی کشور از جمله خطاطی و میناتوری، حکاکی وزرگری، کندن کاری روی چوب و سیرامیک فعالیت دارد که حدود 100 تن از دانش آموزان اناث و ذکور از سوی استادان تجربه کار به مدت 3 سال مجانی تدریس میشوند.
به گفتهی آقای خلیلی، حدود 20 در صد دانش آموزان بخش زرگری و حکاکی این انستیتیوت را دختران تشکیل میدهد.
رییس انستیتیوت هنرها در بنیاد فیروز کوه، صنایع دستی را بیانگر فرهنگ و هنر کشور میداند ومیگوید: در جامعه افغانی قایل نشدن ارزش به صنایع دستی ، کم توجهی مراجع دولتی ، وعدم بازار یابی از جمله مشکلات عمده ایست که دامنگیر تمام هنرمندان عرصهی صنایع دستی در افغانستان شده است .
" یکی از مشکلات بسیاربزرگ که در جامعهی افغانی وجود دارد این است که به صنایع دستی بسیار کم ارزش داده میشود. مراجع دولتی که مسوولیت دارند که در این راستا کار کنند متاسفانه کم توجه می کنند."
شماری زیادی از زنان صنعت کار می گویند: با گذشت هر سال کار تولید و فروش صنایع د ستی شان بهبود می یابد اما بخاطر وسعت دادن کار، از یک طرف جای مشخص برای فروش تولیدات شان وجود ندارد و از سوی دیگر زمینهی بازار یا بی و صادرات برای اموال تولیدی شان مساعد نشده است .
آنان از دولت میخواهند تا برای فروش تولیدات شان جای مشخصی را فراهم کند.
یاده لوبډله نن دیوی غونډی په ترڅ کی په چمتو شویو ډالیو او ستاینلیکونو وستایل شوه چی ویی کولای شول چی د سلګونه لوبغاړو په کتار کی یی دکابل د منتخبی تکواندو لوبډلې غړیتوب ترلاسه کړ .
دافغانستان دالمپیک ملي کمیټې درسنیو برخې مسوول ښاغلي عبدالمحبوب سروري سلام وطندار راډیو سره په خبرو کی وویل چې یادوو لوبغاړو څو ورځې وړاندی په کابل کی د تکواندو په ټاکنیزپړاو سیالیو کې خپلو سیالانو ته ماتې ورکړې او دکابل منتخبې تکواندو لوبډلې ته یی لاره پیدا کړه .
دنوموړي په وینا چې دافغانستان دالمپیک ملی کمیټې مشرښاغلي ظاهر اغبردتکواندو فدراسیون هڅې وستایلې دی چی دلومړي ځل لپاره یی په کمپیوټري سیسټم په لوړه کچه دتکواندو سیالۍ ترسره کړي او په ګټوونکو لوبغاړو یی چمتو شوی ډالۍ او ستاینلیکونه وویشل.
دتکواندو غه سیالۍ دکابل د 60 بیلو بیلو کلپونو څخه د 350 تنو لوبغاړو ترمینځ په 8 بیلا بیلو وزنونو کې ترسره شوې چی پکښی 16 لوبغاړو وروستي پړاو کی د خپلو وزنونو داتلولۍ لپاره لوبی ترسره کړي چی په ترڅ کی یی محمود حیدري ، اسماعیل ، پرویز، رومان ، مسعود ، ذبیح الله ، عبدالستار او عبدالوهاب بریاووې او په خپلو وزونونو کی دکابل اتلولۍ خپلې کړې .
د کندوز ولایت کرنې ریاست د نباتاتو د ساتنې یوکارکونکی غلام محی الدین عمرخیل سږکال په دغه ولایت کې د تیرو کلونو په پرتله کرنیز پیداوار ښه ارزوی او وایي چې د بارانو اوریدل د بزګرانو د کروندو له پاره ګټور دي.
دی وايي: سږ کال یو ډول للمی غنم کرل شوي چې ښه حاصل ورکوي خو ده داهم ویلي چې سږ کال په خپله للمی لږ کرل شوي.
ښاغلي عمر خیل ویلي چې اورښتونو پر آبی کروندو په ځانګړی ټوګه پر غنمو ښه اغیږه کوي نو د آبی غنمو کر کیله دللمي غنمو په پر تله زیاته ده چی په دې سره اټکل کېږي چې سږکال به د غنمو حاصلات د قنا عت وړ وي.
ښاغلي عمرخیل ددې ترڅنګ چې د غنمو حاصل ښه ارزوي خو دی دملخانو له لوري کروندو دبزګرانو اندېښنې هم پرحای ګڼي. دی وايي دهغه ولایت د ارچی، امام صا حب، قعله زال ، علی آباد، خان آباد او چاردرې ولسوالیو کې ملخان ډېر لیدل شوي دي.
ښاغلی عمر خیل وایي: د کر نې وزارت په لارښوونه د ملخانو له منځه وړلو پروګرام په همدې وري میاشت کې پیل شوی او مخکې له دې چې د ملخانو آفت کروندو ته زیان ورسوي مخنیوی یې روان دی. نوموړی وویل که چیرې ددغو ملخانو مخه ونه نیول شي په ډیر کم وخت کې به کښتونه له منځه یوسي.
نوموړی وایي چې سږکال د بادامو ګل کوم زیان ونه لید او ښه بار یې هم نیولی دی اټکل کېږي چې ښه حاصل به ولري.
د کندز د چار درې ولسوالی یوکروند ګر غلام جیلاني وایي: چی سږ کال د کروندو وضعیت او حاصلات ښه دی خو د ملخانو افت کروندو ته ستر ګواښ دی.
نوموړی وایی کله چی ملخان دالوتنې شي پرکروندو یر غل کوي او ټول حاصلات له منځه وړي. غلام جیلا ني وایي چې ملخان په یوه ورځ کې په سل هاو جر یبه د پختی، غنمو او پالیزونو کښتونه له منځه وړي. غلام جیلاني له کرنې وزارت نه غواړي چې د ملخانو د مجا دلې په موخه د شمالي ولایتونو له کروندګرو سره مرسته وکړي.
ویل شوي سږ کال د ځینو اقلیمي لاملونو له مخې د بادامو حاصل چندان خوندور نه ؤ.
په دې اړه د کرنی مالداری او اوبو لګولو د وزارت ویاند مجید الله قرار وایي: سږ کال دټول افغانستان په کچه له ۱۱ زره هکتاره مځکې څخه ۷۷۰۰ټُنه بادام تر لاسه شول. ښاغلی قرار زیاتوي چې دبادامو ډېرې ونې په زابل ، سمنګان، ارز ګان ولایت کې شته. په زابل کې تېر کال له ۴۵۰۰ هکتاره مځکې څخه له ۳۷ نه تر ۳۸ زره ټُنه بادام تر لاسه شوي وو.
دغه راز، د سمنګانو ولایت تېرکال له ۲۰۰۰ هکتاره ځمکې خخه ۱۴ زره ټُنه محصول درلود چې د کیفیت له پلوه د سمنګانو د ولایت بادام تر ټولو غوره ګنل کیږي. په نورو ولایتونوکې هم لږ او ډېر بادام پیدا کېږي.
ښاغلی قرار دامني چې سږ کال دبادامو حاصل تر ډېره رالوېدلی ؤ. دی په ځانګړې توګه د کندوز ولایت یادونه کوي او وايي چې دغلته سږکال د بادامو ګل یخ و واهه چی د نور ولایتونو په پرتله یې حاصل بیخي او کروند ګر شکایت لری چی بیا په قلعه زال ا و چار دره کی او په ځينو نورو ولایتونو په پرتله بیخي لږ ؤ او تیر کال دهیواد د بادامو محصول ۷۷۰۰ تنه شوی وو، خو سږکال هم امیدواری شته چی تر دی نه زیات د بادامو محصول ولرو.
ښاغلی قرار وایي چې د افغانستان بادام په نړیواله کچه ډیر شهرت لری په تېره د سمنګانو او زابل ولایت بادام .
ښاغلی قرار وايي دکرنې وزارت سږ کال دافغانستان په شمال او شمال ختیځ ولایتونو کی د بیلابیلو محصولاتو په ځانګړې توګه د بادامو کار وبار په اړه یو لړ کړنلارې تر لاس لاندې نیولي چې د شا وخوا ۴۰ زره بزګرانو روزنه یې ښه بیلګه ده .
دی زیاتوي په دغه روزنیز پروګرام کې د افاتو مخنیوي لارو چارو ښوونه هم شامل وه.
ښاغلی قرار وايي چې د کرنیزو آفتونو په مخنیوي کې اړینه ده چې د وزارت او کروند ګرو ترمنځ اړیکې ټینګې او کروندګر دمسلکي متخصصینو له سلا مشورو خخه برخمن شي.
دننګرهار ولایت د اوبو لګولو اوکانالیزاسیون ریاست دکرنیز اوتخنیکي چارې دپخوا په شان اوس هم په سلو کی نوي دویجاړېدو په لور درومي دننګررهار ولایت دچارواکو په وینا دیاد شوي کانال دبیارغونې لپاره ډېرو مرستوته اړتیا ده.
ویل کیږی چې ، دننګر هار ولایت دکانال دجوړېدو سروې په ۱۳۳۹ لمریز کال کې په بنسټیز ډول پیل او په۱۳۴۳ لمریز کال کې دپخواني شوروي اتحاد په مالي لګښت جوړ او ګټې اخیستنې ته وړاندې شو.
دننګر هار کانال او ویشت کیلو متره اوږدوالي لري چې ،د درونټې بند له مومند ولسوالۍ سره نښلوي،خو دتېرو کورنیو جګړو له پیل نه مخکې په نوموړي کانال کې شاوخوا اته زره کسان په کار بوخت وو.
دچارواکو په وینا دغه کانال یولس زره هکټاره دولتي، او څورالس زره هکټاره شخصي ځمکې یې خړوبولې، دننګرهار داوبو لکولو دریاست مشر انجنیر حکیم وایی دتېرو جګړو له امله ددغه کانال تخنیکي برخې په سلو کې نوي برخې له منځه تللي دي ،او په اوس وخت کې دیاد شوي کانال موجوده تخنیکي او کرنیزیې برخې د امکا ناتو دنه شتون له امله له ستر ګواښ سره مخ دي.
دښاغلي حکیم په وینا دغه کانال دبیا رغونې لپاره ،د دولت او نړېوالې ټولنې پراخو مرستوته اړتیا ده، دنوموړي په وینا دڅوکلنه وچکالي د دي لامل وګرځېد چې په یاد شوي کانال کې اوبه په کافي اندازه زخیره نشي، دننګر هار داوبولګول مشر وايي په کانال کې دکثافاتو شتون ددې لامل ګرځېدلی چې داوبو دلېږدولو ظرفیت په یو ه شېبه کې له پنځوسو څخه شل متره مکعبو ته را ښکته کړي، چې له همدغې وجې نه په کانال پورې اړونده ، او نورې شخصي ځمکې له خړوبېدو څخه پاتې شوي دي.
چارواکي وایي چې په لومړي سر کې باید دننګر هار والي دکانال په بیا رغونه کې له دوی سره مرسته وکړي ترڅو یاد شوې پروژه له نابودۍ څخه وژغورل شي، او په دوهمه مرحله کې داړوندې ادارې له مشرانو څخه غوښتنه کوي چې له دوی سره لازمه مرسته وکړي.
دیادونې وړه ده چې همدا اوس د یا دشوي کانال له نیمګړو امکاناتو څخه یوشمېر زور واکي کسان په غیر قانوني ډول له نامناسبو لارو نه په ګتې اخیستنې سره خپلې ځمکې خړوبوي،چې ددې کسانو دغه عمل ددې لامل ګرځېدلی چې دولتي فارمونو ته اوبه ونه رسیږي
دننګرهار د والی ویاند احمد ضیا عبدالزی ددغې ستونزې دپخلي ترڅنګ وایي ولایتي چارواکو دد غو کسانو دغیر قانوني فعالیت دمخنیوي په موخه یو کمسیون ټاکلی ترڅو ددرونټې له بند نه تر مومند دره ولسوالۍ پورې هغه سل ګونه غیر قانوني د ابولپاره لګول شوي بولو لونه، په لسګونو واټرپمپونه، اونو رې هغه وسیلې چی دکانال له ابو څخه په غیر قانوني ډول ګټه اخیستل کیږي له منځه یوسي .
دعبدالزي په وینا دوی په دې برخه کې کوټلي ګامونه پورته کړي دي، د ده په وینا لویه ستونزه چې دم ګړۍ دننګرهار کانال ورسره مخامخ دی هغه دمسلکي ،او فني کارکونو نشتوالی، او په اوړوندوبرخه کې دکافي بودیجې نشتوالی دی،او بل داچې له دریو کلونو څخه را په دې خوا دغه ریاست ته لازمه او داړتیا وړ بودیجه نه ده ورکړل شوې.
په همدې حال کې دننګر هارولایت چارواکي وایي چې، ددې کانال دساتلو لپاره امنیتي کسان هم نشته ،او دوی د دې کانال دساتلو لپاره دولت ته وړاندیزونه کړي دي چې د دولت له خوا ورته دمنظورۍ حکم په یوشېمر برخو کې ورکړل شوي دي.
سره له دې چې دننګر ولایت دکانال دخدموتو په وړاندې دېر خندونه پراته دي خو اړونده چارواکي دیادشوي پروژې دفاعلیتونو په ښه والي ټینګار کوي. داستونزې په داسې حال کې راپورته شوي چې دامریکا متحده ایالاتو له خوا ننګر هارولایت ته دبیارغونې په چاروکې لس ملیونو ډالره د مرستې په توګه ورکړي دي ،ترڅوله شوو مرستو څخه د اوبو دبندونو ،اوله کروند ګرو سره لازمې مرستې وشي.
